Leiderschap begint niet wanneer alles goed gaat
Wanneer projecten volgens planning verlopen, resultaten worden behaald en iedereen weet wat er moet gebeuren, lijkt leiderschap soms vanzelfsprekend.
De werkelijke kwaliteit van leiderschap wordt echter vooral zichtbaar wanneer de omstandigheden veranderen.
Een planning blijkt niet haalbaar. Een opdrachtgever kiest een andere richting. Een opdracht eindigt eerder dan verwacht. Een technisch probleem blijkt complexer dan aanvankelijk werd gedacht. Of een team verliest door opeenvolgende tegenvallers het vertrouwen in een goede afloop.
Juist op zulke momenten ontstaat de vraag:
Wat doe je wanneer je niet langer kunt terugvallen op het oorspronkelijke plan?
Voor mij begint leiderschap dan niet bij het geven van snelle antwoorden of het uitstralen dat alles onder controle is. Leiderschap begint bij het onder ogen zien van de werkelijkheid, het nemen van verantwoordelijkheid en het creëren van duidelijkheid over de volgende stap.
Veerkracht is meer dan opnieuw beginnen
Veerkracht wordt vaak omschreven als het vermogen om na een tegenslag weer op te staan.
Dat is belangrijk, maar voor mij is het niet het volledige verhaal.
Opnieuw opstaan zonder te onderzoeken wat er is gebeurd, leidt gemakkelijk tot dezelfde fouten. Werkelijke veerkracht vraagt daarom ook om reflectie.
Wat ging er anders dan verwacht?
Welke signalen hebben we gemist?
Welke aannames bleken niet juist?
Wat moeten we behouden en wat moeten we veranderen?
Veerkracht betekent niet dat je een tegenvaller zo snel mogelijk achter je laat. Het betekent dat je bereid bent ervan te leren en die lessen gebruikt om sterker verder te gaan.
Wat de vechtsport mij over leiderschap leerde
De vechtsport heeft mij geleerd dat je niet kunt voorkomen dat je onder druk komt te staan.
Je kunt niet iedere beweging voorspellen. Je kunt niet alles beheersen. Soms word je verrast, verlies je je positie of moet je tijdens het gevecht je aanpak aanpassen.
Het verschil wordt dan niet gemaakt door degene die nooit wordt geraakt, maar door degene die onder druk rustig blijft waarnemen.
Ademhalen.
De situatie opnieuw beoordelen.
De eigen positie herstellen.
En vervolgens bewust de volgende stap zetten.
Die les neem ik dagelijks mee in mijn werk als ondernemer, operationeel manager en trainer.
Ook binnen projecten en organisaties ontstaat regelmatig druk. Er zijn tegengestelde belangen, technische onzekerheden, contractuele verplichtingen, beperkte budgetten en verwachtingen die niet altijd met elkaar in overeenstemming zijn.
Op zulke momenten helpt het niet om harder vast te houden aan een plan dat niet meer werkt. Het vraagt om overzicht, aanpassingsvermogen en de moed om keuzes te maken.
Verantwoordelijkheid nemen voor de volgende stap
Leiderschap betekent niet dat je persoonlijk ieder probleem moet oplossen.
Het betekent wel dat je verantwoordelijkheid neemt voor de manier waarop je met het probleem omgaat.
Dat kan betekenen dat je een moeilijk gesprek voert dat al te lang wordt uitgesteld. Dat je duidelijk benoemt dat een planning niet meer realistisch is. Dat je hulp vraagt wanneer aanvullende expertise nodig is. Of dat je een besluit neemt terwijl nog niet alle informatie beschikbaar is.
In complexe projecten is volledige zekerheid zelden haalbaar.
Er moet vaak worden gehandeld op basis van de best beschikbare informatie, waarbij risico’s, prestaties, kosten en belangen zorgvuldig tegen elkaar worden afgewogen.
Veerkrachtig leiderschap betekent dan:
- de werkelijkheid niet mooier maken dan zij is;
- verantwoordelijkheid nemen voor besluiten en gevolgen;
- ruimte creëren om te leren;
- en mensen meenemen in een duidelijke richting.
Niet alleen zelf weer opstaan
Persoonlijke veerkracht is belangrijk, maar leiderschap gaat verder dan het eigen herstel.
Veerkracht wordt leiderschap wanneer je ook anderen helpt om na een tegenvaller weer vertrouwen en perspectief te krijgen.
Een team heeft na een moeilijke periode niet alleen behoefte aan een nieuwe planning. Mensen willen begrijpen wat er is gebeurd, wat er van hen wordt verwacht en waarom de gekozen richting haalbaar is.
Dat vraagt om duidelijke communicatie.
Niet alleen vertellen wat er moet gebeuren, maar ook luisteren naar zorgen, twijfels en signalen uit de organisatie.
Juist wanneer de druk oploopt, is het belangrijk dat mensen problemen durven te benoemen. Een organisatie wordt niet sterker door onzekerheden te verbergen. Zij wordt sterker wanneer informatie tijdig op tafel komt en gezamenlijk wordt vertaald naar actie.
Sterker verdergaan
Tegenslagen zijn geen bewijs dat een project, organisatie of persoon heeft gefaald.
Ze laten vooral zien waar systemen, afspraken, aannames of werkwijzen nog niet sterk genoeg zijn.
De waarde ontstaat in wat je vervolgens met die inzichten doet.
Wordt er gezocht naar een schuldige of naar de werkelijke oorzaak?
Worden dezelfde patronen herhaald of worden processen aangepast?
Wordt onzekerheid verborgen of bespreekbaar gemaakt?
En wordt verantwoordelijkheid doorgeschoven of neemt iemand eigenaarschap over de volgende stap?
Voor mij ligt daar de essentie van leiderschap en veerkracht.
Niet in het voorkomen van iedere tegenslag, maar in het vermogen om onder druk helder te blijven, verantwoordelijkheid te nemen en samen sterker verder te gaan.
Mijn persoonlijke missie sluit daarbij aan:
Mensen en organisaties sterker achterlaten dan ik ze aantrof.
Niet door te doen alsof alles eenvoudig is, maar door ook in moeilijke omstandigheden te blijven bouwen, leren en verbeteren.
Tot slot
Iedere professional, ondernemer en organisatie krijgt te maken met momenten waarop het oorspronkelijke plan niet meer werkt.
De belangrijkste vraag is dan niet wie de tegenslag had kunnen voorkomen.
De belangrijkste vraag is:
Welke verantwoordelijkheid nemen we nu voor de volgende stap?
Leiderschap wordt zichtbaar wanneer je ook onder druk vertrouwen en richting blijft geven.